Aktualności i ważne zmiany w prawie

19 listopada br. senat przyjął bez poprawek ustawę o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, która przewiduje, że od umów zleceń będą pobierane składki emerytalne i rentowe. ma to nastąpić od 1 stycznia 2016 r.

W chwili obecnej istniaje możliwość oskładkowania tylko jednej umowy zlecenia, w praktyce z reguły tej, która opiewa na niską kwotę. Uchwalone zmiany mają na celu wyeliminowanie takich sytuacji, które są ze szkodą dla ubezpieczonych ze względu na niewielki kapitał odkładany na przyszłe emerytury.

Na podstawie art. 9 ust. 2 przyjętej ustawy, osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku tytułów (w tym umowy zlecenia), jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniami z tego tytułu, który powstał najwcześniej. Może ona jednak dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych tytułów lub zmienić tytuł ubezpieczeń, z zastrzeżeniem ust. 2c.

Zleceniobiorca prowadzący jednocześnie pozarolniczą działalność gospodarczą podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu tej działalności, jeżeli z tytułu wykonywania umowy agencyjnej lub umowyzlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, oraz współpracy przy wykonywaniu tych umów podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest niższa od najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 18 ust. 8. Może ona dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi również z tytułu umowy zlecenia. Jeżeli dla zleceniobiorcy prowadzącego jednocześnie pozarolniczą działalność, dla którego właściwa jest podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe odpowiadająca 30% minimalnego wynagrodzenia za pracę, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z obu tytułów, z zastrzeżeniem ust. 2c (art. 9 ust. 2a ustawy).

Stosownie do treści art. 9 ust. 2c ustawy, zleceniobiorca, którego podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym miesiącu jest niższa od określonej w art. 18 ust. 4 pkt 5a (tj. od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę), spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z innych tytułów, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym również z innych tytułów. Zasady tej nie stosuje się, jeżeli łączna podstawa wymiaru składek z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia lub z innych tytułów osiąga kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Jak wynika z treści art. 34 ust. 6 ustawy, ZUS na wniosek płatnika składek bada prawidłowość wykazanych przez tego płatnika składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 9 ust. 2c. Jeżeli w wyniku sprawdzenia wysokości miesięcznej podstawy wymiaru składek ZUS stwierdzi błędne wykazanie składek, informuje o tym niezwłocznie płatnika składek i ubezpieczonego za pośrednictwem płatnika składek. Jeżeli do opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest zobowiązany więcej niż jeden płatnik składek, ubezpieczony jest zobowiązany zawiadomić wszystkich płatników składek o wysokości podstawy wymiaru składek u poszczególnych płatników. Za skutki błędnego zawiadomienia powodującego nieopłacenie należnych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe odpowiada ubezpieczony.

Oznacza to, że jeśli wskutek błędnego oświadczenia zleceniobiorcy nie zostaną opłacone składki na ubezpieczenia społeczne, to zleceniobiorca będzie zobowiązany do pokrycia powstałej niedopłaty w całości (również w części finansowanej przez płatnika składek) wraz z należnymi odsetkami.

Stosownie do treści uzasadnienia do projektu ustawy, zgodnie z zaproponowaną zmianą, do umów zlecenia zastosowanie będzie miał przepis analogiczny jak art. 9 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dotyczący kumulowania tytułów do ubezpieczeń w przypadku uzyskiwania z nich podstawy wymiaru składek niższej niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę. Według aktualnego stanu prawnego są to grupy osób, które podlegają ubezpieczeniom społecznym z tytułu stosunku pracy, członkostwa w spółdzielni, służby, pobierania świadczenia szkoleniowego, świadczenia socjalnego, zasiłku socjalnego lub wynagrodzenia przysługującego w okresie korzystania ze świadczenia górniczego lub w okresie korzystania ze stypendium na przekwalifikowanie. Jeżeli w przeliczeniu na okres miesiąca ich podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne jest niższa od minimalnego wynagrodzenia, podlegają one również obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów.

W przypadku umów zlecenia przyjęto, że zasada kumulacji tytułów będzie miała miejsce w sytuacji, gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne byłaby niższa od minimalnego wynagrodzenia w danym miesiącu.

Intencją ustawodawcy było, aby sumować podstawy wymiaru z umów zlecenia. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe byłyby wówczas opłacane tylko do osiągnięcia poziomu kwoty minimalnej płacy. Jednakże mając na względzie zasady wykładni przepis art. 9 ust. 2c należałoby rozumieć w ten sposób, że jeśli wynagrodzenie z umowy zlecenia jest niższe od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę, wówczas zleceniobiorca podlega obowiązkowo ubezpieczeniom ze wszystkich tytułów. Natomiast z brzmienia zdania drugiego tego przepisu, pomimo założeń zawartych w uzasadnieniu do projektu ustawy, nie wynika jednoznacznie, że za zleceniobiorcę wykonującego kilka umówzlecenia, z których łączna podstawa wymiaru jest równa lub przekracza kwotę minimalnego wynagrodzenia, to składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe należy opłacać tylko od kwoty minimalnego wynagrodzenia. Z jego treści nie można więc wywnioskować, że przykładowo w przypadku dwóch umów zlecenia na kwotę po 900 zł każda (tj. gdy łączna podstawa wymiaru składek wyniesie 1800 zł), składki należałoby jedynie opłacić od kwoty minimalnego wynagrodzenia, a nie od kwoty 1800 zł. Trudno zatem przewidzieć, jak po wejściu w życie nowelizacji przepis ten będzie interpretowany przez ZUS, czy przez sądy.

Prezes ZUS w piśmie z dnia 10 września 2013 r. (złożonym w MPiPS w trybie uzgodnień i konsultacji nad projektem nowelizacji) wskazał, że przepis art. 9 ust. 2c ustawy budzi szereg wątpliwości interpretacyjnych. Według ZUS ustalenie obowiązkowego tytułu do ubezpieczeń społecznych będzie możliwe dopiero po uzyskaniu informacji o wysokości uzyskanego przychodu z każdej z umów zlecenia. W sytuacji, gdy zleceniobiorca ma kilka umów zlecenia z jedną firmą, ustalenie z której umowy będą obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne nie powinno stwarzać większych problemów. Trudności pojawiają się natomiast wówczas, gdy zleceniobiorca wykonuje umowy zlecenia na rzecz kilku podmiotów. Nawet oświadczenie zleceniobiorcy może się okazać niewystarczające.

Jak wskazuje ZUS prawo wyboru tytułu do ubezpieczeń społecznych, w świetle art. 9 ust. 2c przysługuje, o ile zostaną spełnione następujące warunki:

– w danym miesiącu łączna podstawa wymiaru składek wynosi co najmniej tyle, ile minimalne wynagrodzenie za pracę,

– ubezpieczony spełnia jednocześnie warunki do objęcia ubezpieczeniami z innych tytułów.

Zdaniem ZUS w znowelizowanej ustawie zabrakło regulacji odnośnie terminów składania przez ubezpieczonych wniosków o zmianę tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń, co znacznie ułatwiłoby płatnikom składek prawidłowe ustalenie obowiązkowego tytułu do ubezpieczeń społecznych.

Reasumując, na skutek uchwalonych zmian płatnikom składek przybędzie obowiązków związanych z ustalaniem podstawy wymiaru składek osób zatrudnionych na podstawie umowy zlecenia. Więcej obowiązków będą także mieli zleceniobiorcy, którzy w porę powinni poinformować płatnika o osiągniętych przychodach w celu zwolnienia się z odpowiedzialności. W związku z tym każdy podmiot będzie musiał opłacać składki z tytułu zawartej umowy zleceniadopóki zleceniobiorca nie przedłoży stosownych dokumentów, z których będzie jednoznacznie wynikać, że składki na ubezpieczenia społeczne są już opłacane z innej umowy zlecenia. W praktyce też trudno będzie wyegzekwować zaległe składki od zleceniobiorcy, który złoży błędne oświadczenie. Wprawdzie znowelizowane przepisy przewidują jego odpowiedzialność, jednak to zleceniodawca jako płatnik składek odpowiada wobec ZUS za prawidłowe ustalenie podstawy wymiaru składek.

Powrót do aktualności