Aktualności i ważne zmiany w prawie

Konstytucja Biznesu. Omówienie pakietu zmian dla przedsiębiorców ze wskazaniem korzyści

30 kwietnia w życie wchodzi tzw. Konstytucja Biznesu – pakiet ustaw na nowo regulujących krajowy rynek gospodarczy. Znika ustawa o swobodzie działalności gospodarczej a zastępuje ją pakiet 5 ustaw, z kluczową ustawą z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców. Działalność nierejestrowana, nowe zasady zwieszania działalności gospodarczej, czasowe zwolnienie od obowiązku uiszczania składek ZUS – to tylko niektóre ze zmian jakie wprowadzają nowe przepisy. Komentarz stanowi przewodnik po nowych przepisach, o których powinien wiedzieć każdy przedsiębiorca.

1.Uwagi wstępne

W kwietniu 2018 r. wchodzi w życie większość regulacji prawnych określanych popularnie mianem konstytucji dla biznesu.

Przepisy te zawarte są w pięciu ustawach:

Przepisy te zawierają przede wszystkim regulacje odnoszące się do warunków prowadzenia działalności gospodarczej. Zawierają one wszakże również przepisy rzutujące na prawnopodatkową sytuację przedsiębiorców. Niniejszy komentarz omawia te kwestie oraz najważniejsze zmiany w zakresie relacji przedsiębiorców z organami administracji.

2.„Mała działalność” i zasady jej opodatkowania

Przepisy Prawa przedsiębiorców wprowadzają możliwość prowadzenia przez osoby fizyczne pewnego rodzaju działalności zarobkowej, która mimo że nosi cechy działalności gospodarczej, nie będzie (z uwagi na swoją skalę) traktowana jako działalność gospodarcza.

W konsekwencji podmiot prowadzący taką działalność nie będzie obciążony obowiązkiem ubezpieczeń społecznych, nie będzie podlegał opodatkowaniu jak przedsiębiorca, nie będzie podlegał rygorom ewidencyjnym oraz rejestracyjnym.

Regulacje dotyczące tej aktywności zawarte są w art. 5 pr. prz. Przepisy nie nazywają w żaden sposób tej aktywności. Określenia „mała działalność” czy też „nierejestrowana działalność” mają charakter potoczny. Zgodnie z tymi przepisami nie stanowi działalności gospodarczej działalność wykonywana przez osobę fizyczną, której przychód należny z tej działalności nie przekracza w żadnym miesiącu 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia i która w okresie ostatnich 60 miesięcy nie wykonywała działalności gospodarczej. Z powyższej możliwości nie można ponadto skorzystać, wykonując aktywność w ramach spółki cywilnej.

Te warunki muszą być spełnione łącznie w danym czasie. Powyższe oznacza, że z tej możliwości nie będzie mogła skorzystać osoba, która w ciągu ostatnich 60 miesięcy prowadziła działalność gospodarczą. Dopiero po upływie tego okresu może ona – jeśli pozwalają na to jej przychody miesięczne – skorzystać z tego dobrodziejstwa.

Przykład

Przedsiębiorca X osiąga przychody z działalności w kwocie nieprzekraczającej 500 zł miesięcznie. Ponieważ jednak prowadzi już działalność, nie może uznać, że ta aktywność nie jest działalnością. Musiałby przez następne 5 lat nie robić niczego, aby po tym okresie skorzystać z tego rozwiązania.

Limit przychodów (rozumianych jako kwoty należne) wynosi 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia. Dla poszczególnych miesięcy 2018 r. jest to zatem kwota 1050 zł.

Przy czym trzeba zaznaczyć, że nawet jeśli osoba wykonująca określoną aktywność spełniającą przesłanki określone w art. 5 pr. prz. będzie chciała być przedsiębiorcą, to ma prawo się zarejestrować jako przedsiębiorca i być przedsiębiorcą.

Przekroczenie w danym miesiącu limitu przychodów powoduje, że aktywność podmiotu staje się od dnia przekroczenia działalnością gospodarczą. Taki przedsiębiorca ma od tej chwili 7 dni na złożenie wniosku o wpis do CEIDG.

Przykład

Pani X nie prowadziła działalności, wykonując drobne zlecenia na kwoty ok. 600 zł miesięcznie. W miesiącu listopadzie uzyskała wyższy przychód, w kwocie 1500 zł. Przekroczenie kwoty 1050 zł nastąpiło 15 listopada. Ma czas do 22 listopada na zgłoszenie działalności.

Przychody uzyskiwane w ramach małej działalności przez przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych są traktowane jak przychody z innych źródeł. Powyższe oznacza, że podmiot uzyskujący te przychody podlega opodatkowaniu od swoich dochodów z tego źródła na zasadach ogólnych (wedle skali podatkowej). Powinien się także samodzielnie rozliczyć z podatku dochodowego (bez pośrednictwa płatnika).

W związku z tym, że taka mała aktywność nie jest działalnością gospodarczą w rozumieniu Prawa przedsiębiorców, podmiot ją wykonujący nie podlega ubezpieczeniom społecznym (nawet jeśli nie ma innego tytułu do ubezpieczenia).

3.Nowe zasady zawieszania działalności gospodarczej

Warto wskazać także na pewne zmiany dotyczące zawieszania działalności gospodarczej. Oczywiście nowe przepisy utrzymują taką możliwość, co do zasady dla takiego samego grona podmiotów. Nowością jest to, że możliwość zawieszenia działalności będzie miał nie tylko przedsiębiorca niezatrudniający pracowników, lecz także przedsiębiorca zatrudniający wyłącznie pracowników przebywających na urlopie macierzyńskim, urlopie na warunkach urlopu macierzyńskiego, urlopie wychowawczym lub urlopie rodzicielskim, niełączących korzystania z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu. W przypadku zakończenia korzystania z urlopów lub złożenia przez pracownika wniosku dotyczącego łączenia korzystania z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu pracownik ma prawo do wynagrodzenia jak za przestój, określonego przepisami prawa pracy, do zakończenia okresu zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej.

Inaczej niż dotychczas będzie określony czas, na jaki działalność może być zawieszona.

Mianowicie przedsiębiorca wpisany do CEIDG może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na czas nieokreślony albo określony, nie krótszy jednak niż 30 dni (chyba że jest to cały miesiąc luty). Ten czas nieokreślony nie jest w żaden sposób limitowany. Może wynosić (u tych przedsiębiorców) więcej niż 24 miesiące.

Natomiast przedsiębiorca wpisany do rejestru przedsiębiorców w KRS może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na okres od 30 dni do 24 miesięcy.

4.Ulga „na start”

Nowi przedsiębiorcy w pierwszym okresie prowadzenia działalności gospodarczej ponoszą przede wszystkim koszty, często nie uzyskując wówczas przychodów w zakładanej (docelowej) wysokości. Ustawodawca, chcąc ulżyć takim przedsiębiorcom, wprowadził czasowe zwolnienie od obowiązku uiszczania składek ZUS. To zwolnienie nazywane jest potocznie ulgą na start.

W myśl art. 18 pr. prz. prawo do ulgi na start przysługuje przedsiębiorcom osobom fizycznym (uznać trzeba, że dotyczy to również wspólników spółek cywilnych, to oni bowiem są przedsiębiorcami), którzy podejmują działalność po raz pierwszy (w życiu) albo podejmują ją ponownie po upływie co najmniej 60 miesięcy od dnia jej ostatniego zawieszenia lub zakończenia i jednocześnie nie wykonują tej działalności na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywali w ramach stosunku pracy (spółdzielczego stosunku pracy) czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.

Przykład

Pan Y zaczyna po studiach prowadzenie działalności gospodarczej. Działalność otworzył w lipcu 2018 r. Do końca stycznia 2019 r. włącznie pan Y nie podlega składkom ZUS.

Takie osoby w okresie 6 miesięcy od dnia podjęcia działalności gospodarczej nie podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Nie muszą się zatem zgłaszać do ubezpieczenia. Nie opłacają w tym okresie składek.

Przedsiębiorca, któremu to uprawnienie przysługuje, może z niego zrezygnować. Następuje to poprzez dokonanie zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych.

Po upływie okresu ulgi przedsiębiorca zaczyna podlegać obowiązkowi ubezpieczeń społecznych (chyba że ma inny tytuł do ubezpieczeń). Będzie mu przysługiwało prawo do skorzystania z tzw. małego ZUS przez okres pierwszych 24 miesięcy.

5.Relacje przedsiębiorcy z organem

Przepisy Prawa przedsiębiorców wyrażają pewnego rodzaju zasady ogólne dotyczące sytuacji prawnej przedsiębiorcy, jego relacji z organami władzy publicznej oraz sposobu procedowania jego spraw w urzędach.

Regulacje te wydają się w dużej części oczywiste i wynikające z samych reguł konstrukcyjnych systemu prawa. Wbrew zatem temu, co mogłoby się prima facie wydawać, w istocie musi zasmucać fakt, że ustawodawca po 20 bez mała latach funkcjonowania demokratycznego państwa prawnego widzi potrzebę ich wyraźnego artykułowania.

Należy bowiem zakładać, że już do tej pory przedsiębiorca mógł podejmować wszelkie działania, z wyjątkiem tych, których zakazują przepisy prawa, oraz że przedsiębiorca mógł być obowiązany do określonego zachowania tylko na podstawie przepisów prawa. Albo zatem nie mamy do czynienia z istotną zmianą, albo ustawodawca przyznał tym samym, że do tej pory bywało z tym różnie.

Żywić trzeba nadzieję, że chociaż niektóre z tych regulacji nie mają charakteru pustych deklaracji i nieść mogą ze sobą wzmocnienie pewnych zasad, które trzeba uznać za już obowiązujące, chociaż czasami może niedostrzegane przez organy administracji publicznej. Taki charakter może mieć regulacja znajdująca się w art. 10 pr. prz., który stanowi, że „organ kieruje się w swoich działaniach zasadą zaufania do przedsiębiorcy, zakładając, że działa on zgodnie z prawem, uczciwie oraz z poszanowaniem dobrych obyczajów”. W tym samym miejscu ustawodawca wyraża zasadę rozstrzygania wątpliwości na korzyść przedsiębiorcy. Wskazać jednak należy, że zasada ta opatrzona jest zastrzeżeniem, iż nie działa ona m.in. wówczas, gdy „wymaga tego ważny interes publiczny, w tym istotne interesy państwa, a w szczególności jego bezpieczeństwa, obronności lub porządku publicznego”. Powstaje w tym miejscu pytanie, jak często interesy państwa (i jakie) będą skutkowały rozstrzyganiem wątpliwości na niekorzyść przedsiębiorców.

Nowe przepisy wprowadzają także zasadę nieodstępowania od utrwalonej praktyki interpretacyjnej. W myśl art. 14 pr. prz. „organ bez uzasadnionej przyczyny nie odstępuje od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym”. Ocena, na ile przepis ten może stanowić rzeczywiste dobrodziejstwo dla przedsiębiorców, będzie uzależniona od tego, jak w praktyce będą postrzegane owe uzasadnione względy. W istocie stanowią one bowiem wygodny dla władzy wytrych umożliwiający rozstrzygnięcie sprawy w odmienny sposób, o ile tylko przemawiać za tym będą (choćby doraźne) względy. Orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące rozbieżnego orzecznictwa organów administracyjnych w kontekście zasady zaufania nie nastraja w tym względzie optymistycznie.

Przepisy przewidują także powołanie nowego organu – Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców. Ma on stać na straży praw mikroprzedsiębiorców oraz małych i średnich przedsiębiorców. Regulacje dotyczące tego organu zawarte są w odrębnej ustawie. Pozycję i zadania tego rzecznika można porównać do analogicznych po stronie Rzecznika Praw Obywatelskich (przy czym oczywiście w przypadku Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców są one ograniczone w odniesieniu do spraw tych właśnie przedsiębiorców).

6.Załatwianie spraw z zakresu działalności gospodarczej

W nowym Prawie przedsiębiorców znalazł się także cały rozdział dotyczący załatwiania spraw z zakresu działalności gospodarczej. Są tam zawarte przepisy o charakterze ogólnym, stanowiące swego rodzaju zasady ogólne. Powinny one rzutować na sposób wykładni przepisów proceduralnych zawartych w innych aktach prawnych.

W myśl art. 27 pr. prz. „organy działają w sprawach związanych z wykonywaniem działalności gospodarczej wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do ich załatwienia”. Regulacja ta w zasadzie nie wnosi nic nowego, będąc powtórzeniem podobnych zasad znajdujących się w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego czy też Ordynacji podatkowej. Może jednak w przeciwieństwie do nich będzie miała jakąś moc „zaklinania rzeczywistości”, przyczyniając się do tego, że postępowania z udziałem przedsiębiorców toczyć się będą szybko i w możliwie najprostszy sposób.

Następne regulacje (art. 28 pr. prz.) wyrażają zasadę współdziałania organów ze sobą. Mają to czynić „w zakresie niezbędnym do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes przedsiębiorców oraz sprawność postępowania, przy pomocy środków adekwatnych do charakteru, okoliczności i stopnia złożoności sprawy”.

Przepisy art. 29 pr. prz. stanowią, że „organ nie może żądać ani uzależniać swojego rozstrzygnięcia od przedłożenia dokumentów w formie oryginału, poświadczonej kopii lub poświadczonego tłumaczenia, chyba że obowiązek taki wynika z przepisów prawa”. Wydaje się przy tym, że przedsiębiorca może być zobowiązany do okazania oryginału dokumentu, jeśli wiarygodność kopii może budzić uzasadnione wątpliwości. Tak samo należy przyjąć, że regulacja powyższa nie uchybia zasadzie prowadzenia postępowania w języku polskim, która generalnie wymaga przedkładania tłumaczeń na język polski dokumentów obcojęzycznych, tyle że przepisy niniejsze zastrzegają, iż nie można wymagać od przedsiębiorcy tłumaczenia przysięgłego (co było częstą praktyką).

Następne przepisy zastrzegają, że „organ, wyznaczając przedsiębiorcy termin na dokonanie określonej czynności, uwzględnia czas niezbędny do jej wykonania, ważny interes publiczny oraz słuszny interes tego przedsiębiorcy” (art. 30 pr. prz.).

Zgodnie z art. 31 pr. prz. „organ nie może odmówić przyjęcia pism i wniosków niekompletnych. Organ nie może żądać dokumentów lub ujawnienia danych, których konieczność przedstawienia, złożenia lub ujawnienia nie wynika z przepisu prawa lub danych, które są w posiadaniu organu lub do których ma dostęp na podstawie odrębnych przepisów”.

Wskazać w tym miejscu jednak należy, że zasada powyższa wydaje się nie uchybiać regule, iż pisma niekompletne podlegają uzupełnieniu w trybie przewidzianym w odrębnych ustawach, pod rygorem ich nierozpatrzenia w razie nieuzupełnienia braków w wyznaczonym terminie.

W nowym Prawie przedsiębiorców znalazły się także nieco odmienione regulacje dotyczące interpretacji indywidualnych. Od razu trzeba zauważyć, że nie dotyczą one interpretacji indywidualnych prawa podatkowego, które będą wydawane na dotychczasowych zasadach.

Wniosek o interpretację będzie mógł dotyczyć zakresu i sposobu stosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej lub składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie (zarówno już zaistniałej, jak i przyszłej). Wniosek podlega opłacie w kwocie 40 zł (od jednego interpretowanego zdarzenia). Udzielenie interpretacji będzie następowało w drodze decyzji, od której służyć ma odwołanie.

Interpretacja indywidualna nie będzie wiążąca dla przedsiębiorcy, z tym że przedsiębiorca nie może być obciążony sankcjami administracyjnymi, finansowymi lub karami w zakresie, w jakim zastosował się do uzyskanej interpretacji indywidualnej, ani daninami w wysokości wyższej niż wynikająca z uzyskanej interpretacji indywidualnej. To samo dotyczy zastosowania się przez przedsiębiorcę do utrwalonej praktyki interpretacyjnej. Ta utrwalona praktyka to – zgodnie ze stosowną definicją – inne interpretacje indywidualne „dominujące w wydawanych w takich samych stanach faktycznych oraz takim samym stanie prawnym – w trakcie danego okresu rozliczeniowego oraz w okresie 12 miesięcy przed rozpoczęciem okresu rozliczeniowego” (art. 35 ust. 4 pr. prz.).

Kolejny przepis zastrzega, że „interpretacja indywidualna jest wiążąca dla organów lub państwowych jednostek organizacyjnych właściwych dla przedsiębiorcy i może zostać zmieniona wyłącznie w drodze wznowienia postępowania” (art. 35 ust. 2 pr. prz.). Wydaje się, że regulacja powyższa – mając na względzie wcześniejsze doświadczenia i historię w zakresie interpretacji indywidualnych prawa podatkowego – jest niezgodna z przepisami Konstytucji RP.

Interpretacje mają być wydawane bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 30 dni od dnia wpływu do organu (jednostki) kompletnego i opłaconego wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej. W razie niewydania interpretacji indywidualnej w terminie uznaje się, że w dniu następującym po dniu, w którym upłynął ów termin, została wydana interpretacja indywidualna stwierdzająca prawidłowość stanowiska wnioskodawcy.

7.Podejmowanie i rejestracja działalności gospodarczej

Zgodnie z przepisami Prawa przedsiębiorców działalność gospodarczą można podjąć w dniu złożenia wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) albo po dokonaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.

Zasady wpisu do CEIDG będą obecnie określać odrębne przepisy, tj. ustawa o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy. Tworzą one system niewiele różniący się od dotychczas funkcjonującego. Można wskazać tutaj na dwie nowości.

Po pierwsze, dane wpisywane do CEIDG zostaną podzielone na dane ewidencyjne przedsiębiorcy (ich zmiana będzie obowiązkowa w ciągu 7 dni) i dane informacyjne o przedsiębiorcy (będzie je można zmienić w każdym czasie; chodzi np. o datę rozpoczęcia, zawieszenia, wznowienia i zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej).

Po drugie, opublikowanie informacji o pełnomocniku lub prokurencie w CEIDG będzie równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa lub udzieleniem prokury na piśmie. Notabene można tutaj wskazać, że nowe przepisy pozwalają na ustanowienie prokury przez każdego przedsiębiorcę, także przez osoby fizyczne.

Nowe regulacje porządkują także zasady wykonywania działalności w Polsce przez przedsiębiorców zagranicznych. Przy czym wskazać trzeba, że nie są to w istocie regulacje nowe, jeśli idzie o ich treść. Zauważyć natomiast należy, że przepisy dotąd znajdujące się w wielu aktach prawnych obecnie zostały zebrane w jednym akcie prawnym, tj. w ustawie o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Można stwierdzić, że przepisy te utrzymują zasadę, iż prowadzenie działalności gospodarczej przez przedsiębiorców z innych państw członkowskich jest możliwe na takich samych zasadach jak dla przedsiębiorców polskich. Inne rozwiązanie byłoby zresztą niemożliwe, jak długo Polska pozostaje w UE.

Jeśli chodzi o obywateli innych państw, to jeśli charakteryzują się oni pewnymi cechami wskazanymi w ustawie (np. mają zezwolenie na pobyt stały), wówczas również mogą podejmować działalność gospodarczą na takich zasadach jak obywatele polscy.

Inne osoby mają prawo do podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej wyłącznie w formie spółki: komandytowej, komandytowo-akcyjnej, z ograniczoną odpowiedzialnością i akcyjnej, a także do przystępowania do takich spółek oraz obejmowania bądź nabywania ich udziałów lub akcji.

Powrót do aktualności